Heb je ooit het gevoel gehad dat je hart tekeerging, je geen lucht meer kreeg en je elk moment zou flauwvallen, zonder duidelijke reden? Of misschien ken je iemand die worstelt met onverklaarbare angsten? Er doen veel verhalen de ronde over angst en paniekaanvallen, en niet alles wat je hoort is waar. Het is tijd om een aantal hardnekkige angststoornis mythes te ontkrachten, zodat we beter begrijpen wat er echt speelt. Want accurate informatie is de eerste stap naar hulp en begrip, voor jezelf of voor een ander.
Angst en paniekaanvallen: Twee kanten van dezelfde medaille?
Vaak worden angst en paniekaanvallen in één adem genoemd, alsof het hetzelfde is. Niets is minder waar! Toegegeven, beide zijn zwaar en ingrijpend, maar er zit een cruciaal verschil in. Angst is een veel bredere, overkoepelende term. Denk aan een gegeneraliseerde angststoornis, obsessief-compulsieve stoornis (OCS) of sociale angst. Het is vaak een angst voor de toekomst, of iets nu over vijf seconden gebeurt of weken later.
Een paniekaanval, daarentegen, is een plotselinge, oncontroleerbare golf van angst en intense lichamelijke sensaties. Je hebt direct het gevoel dat je de controle over je lichaam verliest. Een paniekaanval kan enkele minuten duren, maar soms ook uren. Onbehandelde angst kan echter voor onbepaalde tijd blijven sluimeren, wat aantoont hoe verschillend deze ervaringen zijn.
Kun je flauwvallen tijdens een paniekaanval?
Dit is zo’n punt waar we de feiten echt even recht moeten zetten. Je leest er van alles over op internet. Sommigen beweren stellig dat flauwvallen onmogelijk is, terwijl anderen zeggen dat het hoogst onwaarschijnlijk is. Wij neigen sterk naar dat laatste. Waarom? De meest voorkomende reden dat iemand flauwvalt, is een daling van de hartslag en bloeddruk.
Maar tijdens een paniekaanval gebeurt precies het tegenovergestelde! Je hartslag en bloeddruk stijgen juist, wat flauwvallen zeldzaam maakt. Toch is het belangrijk te weten dat er online wel bewijs te vinden is dat het *sporadisch* voorkomt. Over het algemeen hoef je hier echter niet bang voor te zijn; je lichaam reageert anders.
Angst is geen ‘echte’ ziekte. Toch?
Iedereen kent wel een beetje angst. Voor een examen, een belangrijke presentatie, een sollicitatiegesprek, of wanneer je iets nieuws probeert. Dat is natuurlijk en kan zelfs motiverend werken. Maar wanneer angst je dagelijks leven begint te verlammen, dan spreken we van een angststoornis – en dat is absoluut een reële psychische aandoening.
Deze stoornis veroorzaakt niet alleen psychologische en gedragsmatige symptomen, maar kan ook fysieke klachten geven. Denk aan maagproblemen, duizeligheid, koude rillingen, verhoogde hartslag, pijn op de borst, ademhalingsproblemen, hoofdpijn, spierspanning en slapeloosheid. Het zijn stuk voor stuk angst symptomen die laten zien hoe diep angst je lichaam kan beïnvloeden.
Angst vermijden helpt niet
Je zou denken dat het slim is om situaties die je angstig maken uit de weg te gaan. Helaas, dat is een valkuil. Vermijdingsgedrag lijkt op korte termijn misschien je angst te verminderen, maar op de lange termijn werkt het averechts. Door dingen te vermijden die stress of angst veroorzaken – of het nu mensenmassa’s, open ruimtes, supermarkten of spinnen zijn – versterk je de angststoornis alleen maar. Je bevestigt als het ware aan je brein dat deze situaties gevaarlijk zijn.
Effectieve behandeling van angst houdt juist in dat je geleidelijk en veilig wordt blootgesteld aan de bron van je angst. Zo leer je ermee om te gaan en hoef je niet langer te vluchten. Het is een belangrijke stap in het ontwikkelen van nieuwe copingmechanismen.
Alleen medicatie helpt tegen angst
Medicatie kan zeker helpen bij de behandeling van angst, maar het is zelden de enige oplossing, en vaak slechts tijdelijk. Medicijnen pakken doorgaans de onderliggende oorzaak van de angst niet aan. Gelukkig zijn er tal van andere, effectieve methoden die duurzamere resultaten bieden.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is bijvoorbeeld gericht op het veranderen van je denkpatronen, overtuigingen en reacties. Blootstellingstherapie helpt je in een veilige omgeving te wennen aan angstwekkende objecten of situaties. Ook levensstijlveranderingen en copingtechnieken zijn cruciaal. Denk aan een gezond dieet, voldoende beweging, ontspanningsoefeningen, meditatie, mindfulness, steungroepen, en specifieke ademhalingsoefeningen. Dit zijn allemaal waardevolle mentale gezondheid tips om een paniekaanval te behandelen en je angst te beheersen.
Angststoornissen zijn zeldzaam. Of toch niet?
Misschien voel je je soms de enige met angst, zeker als je worstelt met sociale angst of OCS die tot isolatie kan leiden. Maar de cijfers vertellen een ander verhaal: maar liefst 1 op de 5 mensen ervaart jaarlijks een vorm van een angststoornis. Dat zijn miljoenen mensen! Je bent dus zeker niet alleen.
Sociale angst is hetzelfde als verlegen zijn
Verlegenheid en introversie zijn persoonlijkheidskenmerken. Mensen met deze trekken vinden het misschien lastig om met onbekenden te praten. Maar dit is heel anders dan sociale angst. Iemand met een sociale angststoornis ervaart buitensporige, aanhoudende angst, schaamte of vernedering in sociale situaties. Dit kan zo erg zijn dat ze sociale contacten volledig vermijden, of ze doorstaan ze met een extreem hoog niveau van stress. Verlegenheid is dus absoluut geen voorwaarde of synoniem voor sociale angst.
Een paniekaanval kan leiden tot een hartaanval
Een paniekaanval is doodeng. Het gevoel van kortademigheid, pijn op de borst en een bonkend hart kan je het idee geven dat je elk moment doodgaat. Maar hoewel het zo voelt, ben je tijdens een paniekaanval niet in fysiek gevaar. Al die symptomen worden veroorzaakt door de vrijlating van hormonen zoals adrenaline in je lichaam. Tenzij er een onderliggende fysieke aandoening is, is het hoogst onwaarschijnlijk dat een paniekaanval op zichzelf blijvende fysieke schade aanricht. Bij twijfel is een bezoek aan de huisarts altijd een goed idee om andere oorzaken uit te sluiten.
Angst gaat vanzelf over als ik lang genoeg wacht
Helaas, de realiteit is vaak anders. Gemiddeld wacht iemand met een angststoornis zo’n tien jaar voordat hij of zij hulp zoekt. Velen hopen dat het vanzelf wel beter wordt, maar dit gebeurt zelden. Sterker nog, de situatie kan in de loop van de tijd zelfs verslechteren. Statistieken tonen bovendien aan dat ongeveer 60% van de mensen met een angststoornis ook in meer of mindere mate aan depressie lijdt, wat eveneens behandeling vereist. Wachten is dus geen oplossing.
Je kunt er gewoon ‘uitstappen’ als je echt wilt
Voor mensen zonder angststoornis lijken de zorgen van anderen soms belachelijk – angst om nieuwe mensen te ontmoeten, alleen te zijn, in afgesloten ruimtes te zijn, of om ziektekiemen te vermijden. Het is dan ook niet ongebruikelijk dat zij (direct of indirect) suggereren dat je er gewoon ‘uit moet stappen’. Maar er is geen magische knop. Deze mensen begrijpen vaak niet de mate waarin iemand angst ervaart. De vicieuze cirkel van angst, vrees en zorgen leidt tot vermijding, wat de angst juist verder versterkt. Het overwinnen van angst vraagt vaak professionele hulp.
Angststoornissen zijn complexe aandoeningen, maar met de juiste informatie en aanpak is herstel zeker mogelijk. Zoek dus niet alleen, maar onderzoek de verschillende behandelopties. Vaak is beginnen met CGT bij een gespecialiseerde therapeut een goede stap.
—
Veelgestelde Vragen
V: Zijn angst en paniekaanvallen hetzelfde?
A: Nee, zeker niet. Angst is een brede term die veel stoornissen omvat en vaak gericht is op toekomstige zorgen. Een paniekaanval is een plotselinge, intense golf van angst met een direct gevoel van controleverlies over je lichaam.
V: Kan ik flauwvallen tijdens een paniekaanval?
A: Het is hoogst onwaarschijnlijk. Flauwvallen komt meestal door een daling van je hartslag en bloeddruk, terwijl deze tijdens een paniekaanval juist stijgen. Hoewel zeldzaam, wordt soms gemeld dat het voorkomt.
V: Waarom moet ik geen situaties vermijden die mijn angst triggeren?
A: Vermijding lijkt misschien een oplossing, maar het versterkt je angststoornis juist. Effectieve behandeling, zoals blootstellingstherapie, helpt je om geleidelijk en veilig te leren omgaan met de bron van je angst, zodat je deze niet langer hoeft te vermijden.
