Ken je dat gevoel? De temperaturen dalen, de wind giert om het huis en iedereen om je heen lijkt te snotteren. Vroeger leerden we al: “Pas op, ga niet zonder jas naar buiten, dan word je ziek!” En eerlijk is eerlijk, zo’n lopende neus en kriebel in de keel voelen we toch vaker als het koud is. Maar wat als ik je vertel dat verkoudheid door kou een hardnekkig misverstand is?
Stel je eens voor: je zit helemaal alleen in een afgelegen hutje in de vrieskou. Niemand in de wijde omtrek, al jaren niet. Als je dan zonder jas naar buiten stapt, diep in de min, word je dan verkouden? Je zou zweren van wel, toch? Een flinke snotneus is het minste wat je krijgt!
Nou, verrassing: het antwoord is nee. Je kunt dagenlang in de sneeuw ravotten, en je zult nooit, maar dan ook écht nooit, verkouden worden. Je loopt misschien ernstige bevriezing of onderkoeling op, dat wel. Maar een snotneus? Die blijft uit.
Koude temperaturen zelf veroorzaken geen verkoudheid; virussen zijn de enige oorzaak.
Dit komt neer op één eenvoudig feit: koud weer veroorzaakt geen verkoudheid. Virussen veroorzaken verkoudheid. Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door iets wat een rhinovirus heet. En virussen zijn een beetje zoals kleine biologische kapers. Ze kunnen niet op zichzelf leven, nee. Ze hebben een gastheer nodig. Ze hebben iets levends nodig om te infecteren en zich te vermenigvuldigen.
Ze verschijnen dus niet zomaar uit het niets, simpelweg omdat het koud is. Dat betekent dat als er geen andere mensen om je heen zijn om je een virus te geven, er ook geen virus is. Geen virus, geen verkoudheid. Zo simpel is het.
We zien dit trouwens ook in het echt gebeuren! Elk jaar reizen wetenschappers naar onderzoeksbases op Antarctica en isoleren ze zich voor de hele winter – en geloof me, dat is daar bruut. In de eerste weken kunnen een paar mensen nog wel verkouden worden van virussen die ze zelf hebben meegenomen. Maar daarna? Dan verdwijnen verkoudheden volledig van de basis. Ze leven maandenlang in de koudste, meest barre omgeving op aarde, en niemand wordt ziek. Tot de lente. Op de exacte dag dat het eerste bevoorradingsschip arriveert met nieuwe mensen uit de buitenwereld, boem, stapt het virus van de boot, en plotseling wordt de hele basis verkouden.
Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door een rhinovirus, dat een gastheer nodig heeft om te overleven en zich te vermenigvuldigen.
Zoals gezegd: virussen hebben een ‘lift’ nodig. Ze kunnen niet zomaar ergens in de buitenlucht ontstaan. Zonder iemand die het virus bij zich draagt en het kan overdragen, blijft de oorzaak verkoudheid gewoon afwezig. Je kunt dus nog zo koud zijn, als er geen virus in de buurt is, word je niet ziek.
De toename van verkoudheid in de winter komt doordat mensen meer binnenshuis zijn, wat de overdracht van virussen vergemakkelijkt.
Dus waarom associëren we ziek worden dan zo sterk met de winter? Het is een soort illusie. Als het buiten ijzig koud wordt, wat doen we dan? Precies, we gaan naar binnen. We pakken ons samen in huizen, kantoren en scholen, sluiten alle ramen en ademen precies dezelfde gerecyclede lucht in. Vastzitten binnenshuis maakt het gewoon ongelooflijk gemakkelijk voor virussen om van persoon op persoon te springen. Zo raak je dus winter verkouden.
Droge winterlucht kan de beschermende slijmlaag in je neus aantasten, waardoor virussen gemakkelijker het lichaam binnendringen.
Bovendien is koude winterlucht vaak ongelooflijk droog. En wat doet die droge lucht? Die droogt de beschermende slijmlaag in je neus uit. Dit verlaagt in feite het natuurlijke schild van je lichaam en maakt het gemakkelijker voor het virus om binnen te dringen. Je weerstand is daardoor net iets minder scherp.
De temperatuur zelf is dus niet je vijand. De kou maakt je niet ziek. Andere mensen maken je ziek. Het winterweer houdt je gewoon met hen opgesloten in een kamer.
—
Veelgestelde Vragen
Kan ik verkouden worden als ik zonder jas naar buiten ga in de kou?
Nee, direct verkouden worden van alleen de kou is een misvatting. Je kunt wel last krijgen van onderkoeling of bevriezing, maar een verkoudheid wordt altijd veroorzaakt door een virus, niet door de temperatuur zelf.
Waarom lijkt het dan alsof we vaker verkouden zijn in de winter?
In de winter brengen we meer tijd binnenshuis door, dicht op elkaar. Dit maakt het voor virussen, zoals het rhinovirus, veel gemakkelijker om zich van persoon tot persoon te verspreiden. Daarnaast kan de droge winterlucht de slijmvliezen in je neus uitdrogen, waardoor je kwetsbaarder bent voor virussen.
Wat is de echte oorzaak van verkoudheid?
De enige oorzaak van verkoudheid is een virus, meestal een rhinovirus. Virussen zijn parasieten die een levende gastheer nodig hebben om te overleven en zich te vermenigvuldigen. Zonder de aanwezigheid van een virus kun je, hoe koud het ook is, geen verkoudheid oplopen.
