Stel je eens voor, je grootouders vertelden je vroeger dat de voedingswaarde van groenten en fruit gewoon beter was “in hun tijd”. Laten we eerlijk zijn, dat klinkt een beetje als grootouderspraat, toch? Toch blijkt die volkswijsheid verrassend dicht bij de waarheid te liggen. Als we terugkijken naar gegevens van zestig jaar geleden, blijkt er een stille, maar ingrijpende verandering te zijn opgetreden in wat we op ons bord krijgen.
In oude landbouwpamfletten vonden onderzoekers een schat aan informatie: gedetailleerde tabellen over vitamines en mineralen in groenten en fruit van toen. Door die te vergelijken met de cijfers van vandaag, online beschikbaar, werd één ding pijnlijk duidelijk: er is een aanzienlijk voedingsstoffen verlies opgetreden.
Groenten en Fruit Hebben in 60 Jaar Gemiddeld 16% Calcium, 27% Vitamine C en Bijna de Helft van Hun IJzer Verloren
We praten hier niet over een klein beetje verschil. Neem bijvoorbeeld sperziebonen: in 1960 bevatte 100 gram nog 65 milligram calcium. Vandaag de dag? Nog maar 48,5 milligram. Dat is een kwart minder! Voor vitamine C zagen we een vergelijkbare daling, van 19 naar 13,6 milligram.
Door zeventig van de meest geconsumeerde groenten en fruit onder de loep te nemen, kwamen we tot schokkende conclusies. Over de afgelopen zes decennia zijn deze gewassen gemiddeld 16% van hun calcium, 27% van hun vitamine C en bijna de helft van hun ijzer kwijtgeraakt. Een Amerikaanse biochemicus, Donald Davis, waarschuwt hier al jaren voor, en zijn bevindingen komen overeen met deze cijfers, zowel in de VS als in het VK. Zijn verklaring? Een focus op hogere opbrengsten, waarbij er minder voedingsstoffen per gewichtseenheid overblijven. Een tomaat is hier een schrijnend voorbeeld van: die verloor een kwart van zijn calcium en meer dan de helft van zijn vitamines.
Moderne Zaadveredeling en Landbouwpraktijken Richten Zich op Hogere Opbrengsten, Uniform Uiterlijk en Langere Houdbaarheid, Wat Direct Leidt tot Minder Voedingsstoffen per Gewichtseenheid
Om deze achteruitgang te begrijpen, moeten we naar de bron: het zaad. Zaadproducenten zoals Syngenta en Limagrain bieden boeren zaden aan in glimmende brochures. De nadruk ligt daar op grootte, vorm, kleur en vooral productiviteit. Vaak zie je de letters ‘HF1’, wat staat voor een eerste generatie hybride zaad.
Wetenschappers over de hele wereld ontwikkelen al vijftig jaar lang zulke hybride zaden. Ze kruisen planten met verschillende eigenschappen, bijvoorbeeld een plant met grote, bleke tomaten met een plant met kleine, rode tomaten. Het resultaat? Een hybride die zowel groot als rood is. Deze zaden leveren gewassen op die tegen een stootje kunnen en die makkelijk te transporteren zijn. We kennen ‘crashtests’ voor auto’s; nu zijn er zelfs ‘crashtests’ voor tomaten!
Rond de jaren 80 overspoelden deze laboratoriumtomaten de markt. Maar er bleef één probleem: tomaten bederven snel.
Hybride Zaden, Zoals die van de ‘Eeuwige Tomaat’, Zijn Ontwikkeld voor Commerciële Voordelen (Lange Houdbaarheid, Transportgemak) maar Missen Vaak de Oorspronkelijke Smaak en Voedingswaarde
Israëlische wetenschappers creëerden in de jaren 90 de zogenaamde ‘eeuwige tomaat’. Een wonder, dacht men. Deze tomaat, ontwikkeld door professor Rabinovich, is bijna onsterfelijk. Het geheim? Een natuurlijke genetische afwijking die het rijpen vertraagt. Zo kan een tomaat die normaal na drie dagen al niet meer te verkopen is, nu wel drie weken meegaan. Ideaal voor export.
Maar zoals bij elke deal voor eeuwige jeugd, is er een prijs. “Ze zijn smaakloos,” gaf de professor zelf toe. De genen die het rijpingsproces remmen, brengen helaas ook negatieve eigenschappen met zich mee, waaronder de smaak. En voedingsstoffen? “Dat hebben we nooit gemeten,” zei hij. De industrie gaf er simpelweg niet om.
Een vergelijking tussen een supermarkt-hybride tomaat en een oeroude groentesoort van een ambachtelijke zaadhandelaar toonde dit overduidelijk aan. De hybride bevatte maar liefst 63% minder calcium, 29% minder magnesium en 72% minder vitamine C. Ook antioxidanten als lycopeen en polyfenolen waren twee keer zo laag. En de smaak? De oeroude groentesoort was heerlijk, “als een snoepje”, terwijl de hybride tomaat zo goed als smaakloos bleek. Er is dus een duidelijke relatie tussen smaak en voedingswaarde.
De Zaadindustrie Is Geconcentreerd bij Enkele Multinationals die Dure, Eenmalig te Gebruiken Hybride Zaden Verkopen, Vaak Geproduceerd onder Omstandigheden van Kinderarbeid en Onderbetaling in Ontwikkelingslanden
De hybride zaden bieden zaadbedrijven een ander groot voordeel: ze zijn eenmalig te gebruiken. Als je een zaadje van een hybride plant plant, mengen de genen zich en is het resultaat onvoorspelbaar. Boeren moeten dus elk jaar opnieuw zaden kopen. Een winstgevende markt, zeker gezien de prijzen. Eén kilo van de duurste tomatenzaden kan wel 400.000 euro kosten; zelfs een standaardzaadje kost al 67.000 euro per kilo, het dubbele van de goudprijs!
Deze zaden worden “met de hand” geproduceerd in landen met goedkope arbeid, zoals India, Thailand en Chili. Onderzoek van de Nederlandse NGO ICN toonde in 2015 aan dat 16% van de werknemers in de groentezadenproductie kinderen onder de 14 jaar zijn. Hoewel dit percentage is gedaald, blijven kinderarbeid en uitbuiting een probleem. Kinderen worden ingehuurd omdat ze sneller en gehoorzamer zijn bij delicate werkzaamheden. Vrouwen in Indiase tomatenvelden werken acht uur per dag, bukkend onder de brandende zon, voor slechts 2,80 euro per dag – ver onder het Indiase minimumloon van 4,80 euro. Zaadbedrijven zoals Limagrain zijn hiervan op de hoogte, maar knijpen een oogje toe.
De Privatisering van Zaden en de Dominantie van Hybriden Leiden tot een Verlies aan Biodiversiteit en een Verhoogde Afhankelijkheid van Gewasbeschermingsmiddelen
Vandaag de dag is het bijna onmogelijk om zaden te vinden die niet zijn gehybridiseerd of gekloond door de industrie. Mais, groenten, rijst, tarwe, zonnebloemen – dezelfde moderne, uniforme planten worden over de hele wereld afgedwongen. Twee derde van alle zaden wereldwijd is nu in handen van slechts vier multinationals: BASF, Dupont, Bayer Monsanto, Syngenta en Limagrain.
Deze privatisering van de natuur vernietigt de biodiversiteit. Oliver de Schutter, voormalig speciaal rapporteur van de VN voor het recht op voedsel, waarschuwde hier al voor. Het is niet toevallig dat drie van de vier dominante zaadbedrijven ook producenten van bestrijdingsmiddelen zijn. Zaden fungeren als een perfect ‘Paard van Troje’ voor chemische producten, wat resulteert in de jaarlijkse verkoop van 3 miljoen ton pesticiden wereldwijd.
Gelukkig is er een groeiende beweging van burgers en boeren die zich verzetten. Ze eisen vrije zaden, zaden die niet het eigendom zijn van de giganten van de agrochemische industrie. Organisaties zoals Kokopelli in Frankrijk beschermen en verspreiden oeroude groentesoorten en vergeten rassen. Door deze bedreigde zaden te bewaren, heroveren we de keuze voor niet-gestandaardiseerde groenten en fruit, die niet alleen beter zijn voor onze planeet en onze gezondheid, maar ook een essentieel gemeenschappelijk goed van de mensheid bevrijden.
Veelgestelde Vragen
1. Wat is het grootste verschil in voedingswaarde tussen groenten en fruit van nu en die van 60 jaar geleden?
Onderzoek toont aan dat groenten en fruit in de afgelopen 60 jaar gemiddeld 16% van hun calcium, 27% van hun vitamine C en bijna de helft van hun ijzer zijn verloren. Dit is een direct gevolg van moderne landbouwpraktijken en zaadveredeling die zich richten op andere eigenschappen dan voedingswaarde.
2. Waarom richten zaadbedrijven zich niet meer op de voedingswaarde van hun producten?
De zaadindustrie legt de focus voornamelijk op commerciële voordelen, zoals een hogere opbrengst, een uniform uiterlijk (kleur, vorm), en een langere houdbaarheid voor transport. Deze eigenschappen leveren meer winst op, maar gaan vaak ten koste van de concentratie van vitamines, mineralen en zelfs de smaak.
3. Hoe kan ik als consument voedingsstoffen verlies tegengaan en voedingsrijkere groenten en fruit kiezen?
Kies waar mogelijk voor oeroude groentesoorten en biologische producten, die vaak minder zijn gemanipuleerd voor commerciële doeleinden en meer voedingsstoffen bevatten. Steun lokale boeren die traditionele rassen verbouwen en informeer je over de herkomst van je voedsel. Zelfs de manier van bereiden (kort koken, stomen) kan helpen om de voedingswaarde van groenten en fruit beter te behouden.
